Τετάρτη, 13 Φεβρουαρίου 2008

Σχέσεις εξουσίας στον εργασιακό χώρο

Ζώντας σε οργανωμένη μη αταξική κοινωνία οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων κατατάσσονται σε πολλαπλά επίπεδα με κριτήρια οικονομικά, κοινωνικά, μορφωτικά και άλλα. Μεταξύ των επιπέδων αυτών υπάρχουν σχέσεις εξουσίας και μη. Το φαινόμενο αυτό είναι περισσότερο διακριτό στα πλαίσια του εργασιακού χώρου με βάση το περίφημο job description.

Ο χειρισμός της εξουσίας που δίνεται στον καθένα είναι θέμα παιδείας, χαρακτήρα και αισθήματος ασφάλειας/ ανασφάλειας. Δεν είναι απαραίτητο ότι όσο ανεπτυγμένο έχει καθένα από αυτά τα χαρακτηριστικά κάποιος ότι θα είναι απαραίτητα επιτυχημένος.

Για παράδειγμα η παιδεία. Δεν αφορά αποκλειστικά στην εκπαίδευση και στους τίτλους που έχει ο καθένας. Μπορεί τα «χαρτιά» να αποτελούν μια βάση, δεν είναι όμως το βασικό στοιχείο που καθορίζει τον τύπο εξουσίας που ασκεί κάποιος. Ένας λιγότερο μορφωμένος μπορεί κάλλιστα να αποτελεί τον ιδανικό προϊστάμενο, έχοντας αναπτύξει άλλα στοιχεία που απαιτούνται, ενώ ένας παρα-μορφωμένος να μην μπορεί στην πράξη να εφαρμόσει τίποτε από αυτά.

Ο χαρακτήρας είναι κάτι που επηρεάζει αρκετά την άσκηση εξουσίας. Συχνά βλέπουμε γύρω μας παραδείγματα ανθρώπων που ανεβαίνουν επίπεδο εξουσίας και αλλάζουν τόσο πολύ που να μην τους αναγνωρίζει κανείς πλέον! Είναι αυτό που λέμε Δώσε λίγη εξουσία στον άλλο για να δεις τον πραγματικό του χαρακτήρα.

Εκείνο που απαντάται συνηθέστερα στον εργασιακό χώρο, τουλάχιστον από την εμπειρία μου, είναι το αίσθημα ανασφάλειας που έχει ο καθένας. Άτομα τα οποία έχουν δουλέψει σκληρά και έχουν κερδίσει με την αξία τους κάποια θέση, συνήθως και καθυστερημένα, μπορούν να τη διαχειριστούν συνήθως καλύτερα, γιατί απλώς ξέρουν… Άτομα όμως που έχουν ανέλθει λόγω διαφόρων συνθηκών λιγότερο ή περισσότερο μη αξιοκρατικών βγάζουν αυτό το αίσθημα κατωτερότητας μόλις πάρουν τη θέση. Και είναι ικανά να περιχαρακωθούν γύρω από αυτή με κάθε μέσο βάζοντας τρικλοποδιές, σχολιάζοντας με εμφανή δόλο. Έχει τη λογική του αυτό, καθώς αν δεν μπορείς να ανέβεις ο ίδιος, προσπαθείς να υποβιβάσεις τους υπόλοιπους ώστε να εξομοιωθεί το επίπεδο. Η λυκοφιλία και το γλείψιμο τους είναι προφανές και προκαλεί το λιγότερο θυμηδία. Και όμως, επιβιώνουν…

Πέρα από τη γοητεία που ασκεί η εξουσία - και κακά τα ψέματα, την επιδιώκουμε οι περισσότεροι - έχει και τις ευθύνες της, ακριβώς γιατί έχει να κάνει με ανθρώπους. Χρειάζεται ένα μίγμα χαρακτηριστικών συχνά αντικρουόμενων, από διαλλακτικότητα μέχρι απολυτότητα και από σύνεση μέχρι παρόρμηση. Η επιτυχία συνήθως κρύβεται κάπου στη μέση. Δύσκολο και γι αυτό θελτικό.